Internet Erreferentzia Internet-eko terminoen glosarioa

A | B | C |D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z

A

Ahalmena

Kanal, zirkuitu edo ekipamendu-pieza batean erabil daitekeen transmisio-abiadurarik handiena. Ahalmena abiadura gordin gisa edo sarearen errendimendu gisa adieraz daiteke.

Arakatzailea

Informazioa sarean bilatu, ikusi edo kudeatzeko interfaze grafiko interaktiboa eskaintzen dizun aplikazio-softwarea.

Arrastatu eta jaregin

GUI (Graphic User Interface) kontzeptu bat, pantailako objektu bat hautatu eta pantailako beste objektu (ikono) batera sarrera gisa pasatzeko aukera ematen duena.

Atebidea

Protokolo-bihurgailua. Bestela bateragarriak izango ez liratekeen sareak konektatzen dituen aplikazio berezia. Datu-kodeak eta transmisio-protokoloak bihurtzen ditu, elkarreraginkortasuna gaitzeko.

B

Banda erdizabala (Wideband)

Ahalmen ertaineko komunikazioen zirkuitua/bidea. Normalean, 64Kbps eta 1,544Mbps bitarteko abiadurakoa izaten da.

Banda zabala (Broadband)

Ahalmen handiko komunikazioen zirkuitua/bidea. Normalean, 1,544Mbps baino gehiagoko abiadura izaten da.

Banda-zabalera

Zirkuitu edo kanal batek duen komunikazio-ahalmenaren edo datu-transmisioko abiaduraren neurria.

Baud (termino zaharra, 'bps - bit segundoko'k ordeztua)

Zirkuitu batean segundoko transmiti daitezkeen seinale-elementuen kopurua.

BBS (Bulletin Board System)

Erabiltzaileek mezuak ezartzeko ohar-taula elektronikoa. BBS askotan, aurretik kide egin behar da.

Behera kargatu

Ordenadore batetik honekin konektatutako gailu batera programak edo datuak transferitzea, normalean zerbitzari batetik ordenadore pertsonal batera.

Berriketa

"Berriketa", denbora errealeko konferentziak izendatzeko hitza. Berriketen adibide dira IRC, "WebChat", prodigy eta aol berriketa-gelak.

Bit

Transmiti daitekeen informazio-kantitaterik txikiena. Bit-konbinazio batek alfabetoko karaktere bat edo zifra bat adieraz dezake, edo funtzioak egikaritzea (seinalatzea, konmutatzea, edo bestelakoak).

Bizkarrezurra

Konmutadoreen artean eraikitako banda zabaleko konexioen sarea.

BOT

IRC kanalean elkarrizketa entzun eta erantzuten duten programak izendatzeko ingelesezko forma kolokiala.

Botila-lepoa

Sistemako ahalmen bat gutxitzea, karga handia dagoenean trafikoa murriztu dezakeena.

BPS

Bit segundoko. Modemen abiadura-neurria.

C

CATV

Cable Television - Community Antenna Television. Komunitateko telebisio-sistema, kable bidezkoa eta antena arruntekin konektatua. 1994ko legislazio federalak baimena ematen die CATV hornitzaileei telefono-zerbitzuan (Informazioaren superautobidean) lehiatzeko.

Cern

Partikulen fisikaren Europako laboratorioa, lehen World Wide Web konferentziaren gunea eta WWW teknologiaren sorlekutzat hartua. WWW teknologia eta estandar-ezartzea World Wide Web Organization-era aldatu da (W3O, w3.org gunean). http://www.cern.ch/

CGI

Common Gateway Interface, web zerbitzarien barne-mailan erabiltzen diren script edo aplikazioak eraikitzen dituzten programatzaileentzako interfazea da. Script hauek testua edo bestelako datu-motak bat-batean sor ditzakete, erabiltzaileak egindako sarrera bati erantzunez edo datu-base batetik informazioa ateratzean.

D

Datu-basea

Erabiltzaile anitzeko informazio-bilduma. Gehienetan, bildumako datuen ausazko atzipena eta abstrakzio-maila edo "ikuspegi" desberdinak onartzen ditu.

Denbora erreala

Datu eta transakzioen transmisio eta prozesatze bizkorra (haiek gertatu ahala egina). Horren kontrakoa izango litzateke datuak biltegiratu eta berriro batch gisa transmititu edo prozesatzea.

Digitala

Soinu, bideo, ordenadore-datu edo bestelako informazioaren seinale bitarrak (zero edo bat) kodetu, prozesatu edo eramateko tentsio, frekuentzia, anplitude, kokaleku, etab.ean bariazio diskretuak erabiltzen dituen gailu edo metodoa.

E

Erakuslea

Datuetan kapsulatutako helbidea (URLa), datuek beste erregistro edo fitxategi batean duten kokalekua adierazten duena. Hiperesteka da erakusleen adibide bat.

Esteka

Ikus Hiperesteka.

Etxea

Gune baten hasierako orrialdea, identitatea eta indize-informazioa dituena.

F

FAQ

Maiz egiten diren galderak (Frequently Asked Question).

Finger

Sareko ostalariaren erabiltzaileei buruzko informazioa aurkitzeko aukera ematen duen protokoloa. Sare batzuek ez dute onartzen kanpoko sistema batetik finger erabiltzea, eta beste batzuek ez dute inoiz ere onartzen.

Fitxategi-zerbitzaria

Urruneko erabiltzaileei (bezeroei) fitxategiak atzitzeko aukera ematen dien ordenadorea.

FTP (File Transfer Protocol)

Sistema desberdin askoren artean fitxategiak transferitzeko erabiltzen den protokoloa.

G

Gerra bizia

Lineako eztabaida bero eta emozionala, edukazio handirik gabekoa.

GIF

Graphics Interchange Format. WWWeko irudi-fitxategientzako formatu estandar bat da. GIF fitxategi-formatua oso erabilia da, fitxategiak txikiago egiten dituen konpresio-metodo bat erabiltzen duelako.

Gopher

Internet-eko datu-base publikoak arakatu eta bilatzeko programak.

GUI

Erabiltzailearen interfaze grafikoa (Graphical User Interface).

Gunea

Zerbitzari baten Internet-eko helbide-kokalekua.

H

Helbidea

Fitxategi batek biltegian duen kokalekuari, gailu batek sisteman edo sarean duen kokalekuari edo edozein datu-iturburuk sarean duen kokalekuari esleitzen zaion kode bakarra.

Hiperesteka

Bi informazioren arteko konexioa.

Hipermedia

Informazioa, esteka bidez konektatuta dauden unitate diskretu edo nodotan aurkezteko metodoa. Informazioa modu desberdinetan aurkez daiteke: testua, grafikoak, audioa, bideoa, animazioa, irudia edo dokumentazio exekutagarria.

Hipertestua

Linean nabigatzeko funtzionaltasun interaktibo mota. Hitz edo esaldietan kapsulatutako estekek (URLek) erabiltzaileari aukera ematen diote testua hautatu (adibidez, sagu-klikaz) eta berehala informazioa eta multimedia-materiala bistaratzeko.

HTML (Hyper Text Markup Language)

Web orrialdeak formateatzeko eta web informazioa banatzeko erabiltzen den lengoaia "etiketaduna".

HTTP (hypertext transfer protocol)

Dokumentuak ordenadore ostalaritik edo zerbitzaritik arakatzaile edo erabiltzaile indibidualetara transferitzeko erabiltzen den metodoa.

I

Informazioaren superautobidea

Ahoz aho sortutako hitza. Clinton/Gore administrazioak komunikazio-zerbitzuak erregulatzeko sortutako egitasmoa izendatzen du, Internet, CATV, telefono, negozio, aisialdi, informazio-emaile, hezkuntza, etab.en alderdi guztiak integratzeko aukera ematen duena.

IP (Internet Protocol)

Sistema batetik bestera pasatako informazio-unitatea definitzen duen Internet protokoloa, paketeak bidaltzeko oinarrizko zerbitzu bat eskaintzen duena.

IP helbidea

Internet protokoloko helbidea, ostalari bati esleitutako 32 biteko helbidea. IP helbideak ostalari-osagai bat eta sare-osagai bat dauzka.

ISDN (Integrated Services Digital Network)

Normalean beharko liratekeen baino kanal gutxiagotatik aldi berean ahotsa, datuak eta bideoa abiadura handian transmititzeko estandar-multzoa, bandaz kanpoko seinaleak erabiltzen dituena.

J

JPEG

Joint Photographic Experts Group. Irudi fotografikoak konprimitzeko oso erabilia den metodoa. Web arakatzaile askok, ikusteko fitxategi-formatu estandar gisa onartzen dituzte JPEG irudiak.

K

Kanala

Sare bateko bi kokalekuren arteko telekomunikazio-bidea (pipe), ahalmen (abiadura) jakin batekoa.

Komunikazio-lotura

Bi azken erabiltzaile konektatzen dituen hardware eta softwareaz eratutako sistema.

Konexioa

Puntutik puntura eratutako komunikazio-bide dedikatu edo konmutatua.

Konpresioa / Deskonpresioa

Seinaleak kodetzeko/deskodetzeko metodo bat, tresna edo bitartekoek normalean onar dezaketen informazioa baino gehiago transmititzeko (edo biltegiratzeko) aukera ematen duena.

L

Linea dedikatua

Telekomunikazioko uhin eramaile batek akuratutako linea pribatua.

List-Serv

"ListServ" doako software-programa da, posta elektronikoko posta-zerrendak automatikoki mantendu eta bidaltzeko. Gai desberdin askotako posta-zerrendak daude. Zerrenda batzuk "irekiak" dira (zerrendako edonork bidal diezaioke mezu bat zerrenda osoari, konferentzietan bezala), eta beste batzuk "itxiak" dira (pertsona jakin batzuek bakarrik bidal dezakete informazioa bertara).

M

Media

Informazioa biltegiratu eta banatzeko formatua (hala nola, bideo-zinta, disketea, disko optikoa, kopia inprimatua, etab.) Gizakiak komunikatzeko erabiltzen dituen bitartekoen multzoa.

Modema (MODulator-DEModulator)

Azken erabiltzailearen ordenadore-interfazea, datu digitalak transmisio-bide analogikoetatik (adibidez, telefono-linearen bidez) transmititzeko aukera eskaintzen duena.

MPEG

Moving Pictures Expert Group. MPEG, mugimendu osoko bideoak konprimitzeko metodo estandarra.

Multimedia

Audioa, bideoa eta datuak integratzen dituen ordenadore-sistema.

N

NCSA

National Center for Supercomputing Applications. Hezkuntza-erakunde bat da. Bertan sortu zuten Mosaic web arakatzailea. http://www.ncsa.uiuc.edu/

O

Orrialdea

Web-eko hipermedia-dokumentua.

P

PKZIP

PKZIP, PCentzako konpresio-utilitatea, shareware moduan banatua. Fitxategi hauek deskonprimitzeko PKUNZIP izeneko programa erabiltzen da.

"POP" (point of presence)

Internet zerbitzu-hornitzailearen dial-up konexioa da, modema erabiltzen dutenentzat. Bereziki, konexio lokalak adierazteko erabiltzen da, modem-erabiltzaileek distantzia luzeko deiak egin beharrik izan ez dezaten. Adibidez, Baionako Internet zerbitzu-hornitzaile partikular batek "POP"ak izan ditzake Bilbo edo New York-en.

PPP (Point to Point Protocol)

TCP/IP protokoloa erabiltzen duen Internet-eko dial-up konexioa, SLIP baino zertxobait bizkorragoa.

Q

Ez dago ezer

R

Robota

WWW testuinguruan, bilaketa-tresna batean indexatzeko edo web guneetan erroreak aurkitzeko (edo antzeko zerbaitetarako), web osoa informazio bila zeharkatzen duten programak dira "robot"ak.

S

Sarea

Lotura dedikatu edo konmutatuen bidez elkarrekin konektatuta dauden elementuen sistema. Urruneko edo hurbileko komunikazioa (ahotsa, bideoa, datuak, etab.) eskaintzen du eta erabiltzaileen artean informazioa trukatzea errazten du.

Sartzeko pribilegioak

Karpetetan sartu eta aldaketak egiteko pribilegioa.

Segurtasuna

Baliabideak baimenik gabe erabiltzea eragozten duten kontrol-mekanismoak.

Seinalea

Gertaerei zuzendutako egoera-aldaketa (hala nola, tonua, balio bitarra, alarma, mezua, etab.).

SGML

Standard Generalized Markup Language, etiketetan oinarritutako bestelako dokumentu-lengoaia estrukturalak deskribatzeko lengoaia da. Adibidez, SGML erabiliz definitzen da HTML.

SLIP (Serial Line Internet Protocol)

TCP/IP protokoloa erabiltzen duen Internet-eko dial-up konexioa.

SSL

Secure Socket Layer, jendeak sarean transakzio seguruak egin ditzan Netscape-k eskaintzen duen protokoloa.

T

TCP/IP

Transmission Control Protocol/Internet Protocol, sareko komunikazioen protokolo estandarra, Internet-en ordenadore-sistemak konektatzeko erabiltzen dena.

Telnet

Telnet, beste ordenadore batean sartu eta lan egiteko bidea eskaintzen duen sare-programa. Beste ordenadore batean sartuz, erabiltzaileek beren ordenadoreetan ez dituzten Internet zerbitzuak erabil ditzakete.

U

Uhin eramaile arrunta

Publikoari (edo honen segmentu bati) zerbitzua emateko, edonorentzat eskaintzen den uhin eramailea (hau da, bezeroaren identitateari begiratu gabe eta diskriminazio berezirik egin gabe).

Uhin eramailea

Sare-konmutazioko ekipamenduak duen telekomunikazio-hornitzailea,.

UNZIP

Fitxategi bati "unzip" egiteak fitxategia deskonprimitzea esan nahi du, konpresio-utilitate bat erabiliz txikiagotu den fitxategi bat zabaltzea.

URL (Uniform Resource Locator)

Gune-helbidearen formatu bat da, guneko fitxategiak biltegiratuta dauden zerbitzariaren izena, fitxategiaren direktorio-bidea eta fitxategi-izena adierazten dituena.

Usenet (USEr NETwork)

Internet berri-taldeak. "Taldekako posta elektronikoaren" forma zaharrenetako bat, gaur egun 10.000 berri-talde inguru dituena.

V

VRML - Virtual Reality Modeling Language

Web orrialdeak formateatzeko "etiketa" lengoaia, 3D grafikoak eta espazio-nabigazio interaktiboa onartzen dituena.

W

WAIS (Wide Area Information Server)

Internet-en informazio-multzo handiak oso bizkor bilatzeko sistema indartsua.

WAV

".wav" audio-fitxategien mota batzuetan erabiltzen den luzapena da.

Webmaisua (Webmaster)

Web gune-zerbitzari baten sistemako operadorea.

WINZIP

Winzip konpresio-utilitate bat da, Windows 95, 3.1, eta NTren erabiltzaileei fitxategiak txikiagotzeko aukera ematen diena, Internet-en bizkorrago transferi ditzaten. PKZIP edo TAR formatuen bidez konprimitutako fitxategiak ere deskonprimitzen ditu utilitate honek. http://www.winzip.com/winzip/

WWW (World Wide Web)

Mundu osoko multimedia-dokumentuak hipertestu bidez estekatzeko Internet-eko sistema. Dokumentu desberdinek konpartitzen duten informazioa oso erraz atzitzeko bidea eratzen du, kokaleku fisikoa edozein dela ere.

X

Ez dago ezer

Y

Ez dago ezer

Z

Zerbitzaria

Sare batean, beste estazioei erraztasunak ematen dizkien datu-estazio ostalaria.

Ziberespazioa

Lehen aldiz William Gibson-en "Neuromancer" nobelan erabilia zerebro-ordenadoreek zuzenean eratutako sarea izendatzeko; gaur egun, ordenadore bidezko komunikazioen eremu kolektiboak adierazteko erabiltzen da.

ZIP

Fitxategi bat "pzkip" erabiliz konprimitzen denean (hau da, kopia txikiagoa baina informazio berekoa egitean) sortutako fitxategiari "zip" fitxategi deitzen zaio. Normalean, ".zip" luzapena izaten dute.